धादिङ । धादिङ जिल्लाको धुनिवेशी नगरपालिकाको जुगेडी ९, गाँउघर क्लिनिकमा भिटामिन ए, जुकाको औषधि वितरण सँगै महिला स्वास्थ्य स्वँय सेविका मीना राई द्धारा निशुल्क सुन्तला रङको सखर खण्डको आँख्ला वितरण गर्नुभएको छ ।
भिटामीन “ए” खुवाउन आउने मानिसहरुलाई यसको महत्व र लगाउने बारेमा प्रष्टाउँदै प्रति व्यक्ति ३ वटा सखरखण्डको डाँठ प्रदान गरिएको महिला स्वास्थ्य स्वँय सेविका राईको भनाई छ ।

भिटामीन “ए” को कमीले आँखा सम्बन्धि समस्या (रतन्धो, जलविन्दु) लगायत अन्य रोगबाट बच्न समेत यसको प्रयोग गर्नु पर्ने हुन्छ । सुआहारा कार्यकमले विगत ४ वर्ष देखि धादिङ जिल्लामा गर्भवती, सुत्केरी र २ वर्ष मुनीका बच्चाको पोषणमा सुधार ल्याउन विभिन्न कृयाकलाप गर्दै आइरहेको छ । 

सुन्तला रङको सखरखण्ड के हो ? कस्तो स्थानमा खेती गर्न सकिन्छ ?

सुआहारा कार्यक्रमले प्रवद्र्धन गरेको सखरखण्ड अरु भन्दा भिन्न छ । प्राय सखरखण्ड सेतो हुने गर्दछ तर यो सखरखण्ड काटदा सुन्तला रङको हुन्छ । सुन्तला रङको कारणले गर्दा भिटामीन “ए” को राम्रो श्रोत मानिन्छ ।  सुआहारा कार्यक्रमका घरायसी खाधान्न अधिकृत श्री श्याम अधिकारीका अनुसार विकशित राष्ट्रमा भिटामीन “ए” को पूर्ति वनस्पति जन्यश्रोतबाट गरिन्छ । सुआहारा कार्यक्रमले पनि केही ग्रामिण नमूना कृषकहरु मार्फत यसको प्रवर्धन गरिरहेको छ । यो एक खालको लहरे वाली हो । शुरुमा यसको पात हरियो वैजनी रङको र बाटुलो आकारको पात र फुलको रङ निलो हुन्छ ।

सुन्तला रङको सखरखण्ड र यसको पातमा बिटा क्यारोटिन (भिटामीन ए) प्रसस्त मात्रामा पाइन्छ । यसमा भिटामीन ए को साथसाथै कार्बोहाइडेट अन्य पौष्टिक तत्वहरु क्याल्सियस, पोटासियम, आइरन, भिटामीन बी र भिटामीन सि प्रसस्त मात्रामा पाइन्छ । यसको जरा, पात तथा मुन्टा समेत खान सकिन्छ । यसको पात तथा मुन्टालाई पनि हामीले अन्य तरकारी र साग जस्तै दैनिक खाना सँग खान सकिन्छ ।
यो सुख्खा मौसममा र कमपानी भएको सुख्खा ठाँउमा पनि लगाउन सकिन्छ । यसले तुसारो सहन नसक्ने हुँदा तुसारो नपर्ने ठाँउमा यसको खेती सजिलै गर्न सकिन्छ ।

विरुवा रोप्दा २ देखि ३ आँख्ला भएको डाँठ ४ देखि ६ अंगुल गहिरो र ७ देखि १० अंगुल अग्लो डयाङ पारेर रोप्नु पर्दछ । यसरी रोप्दा एक लाइन देखि अर्को लाइनको दूरी २ हात र बोटबाट बोटको दूरी १ हातको फरक हुनुपर्दछ । यसरी रोपेपछि ४ देखि ५ महिनामा वाली खन्न सकिन्छ ।

फल टिपी सकेपछि ४, ५ दिन भण्डारण गर्नाले स्टार्चबाट सुगरमा परिणत हुनाले अझै गुलियो स्वाद आउँछ । यसलाई सलादको रुपमा, उसिनेर, कोरेर, गाजरको हलुवा जस्तै पकाएर समेत खान सकिन्छ ।